Eylül, 2017 için arşiv

İnsanın Evrimi

Yayınlandı: 23 Eylül 2017 / Bilim

lead_large

Her zamankinden farklı bir konuda yazmak istedim bu kez: İnsan evriminin kısa bir özeti. Madde madde gidelim.

  1. Memeliler aşağı yukarı 100 mn yıl önce ortaya çıktılar. İnsanın da aralarında sınıflandığı Primatlar ise 60-85 mn yıl kadar önce diğer memelilerden ayrılarak evrimleşmeye başladılar.
  2. Primatların alt kolu olan büyük insansı maymunlar (Hominidae) 15-20 mn yıl önce Gibongiller’den ayrıldı. İnsanların ataları (Hominini) ise içlerinde şempanze/bonobo ve gorillerin de olduğu gruptan yaklaşık 6-8 mn yıl önce evrimsel açıdan ayrıştılar. Bu süreçler Afrika’da yaşandı.
  3. Şempanze ve insanın (genel anlamda primatların hominini kolu) son ortak atalarından sonra aralarında ayrışan ve insanı karakterize eden özellikler olarak şunlar sıralanabilir:
  • bipedalizm (dik durma, iki ayak üzerinde yürüme)
  • artan beyin hacmi
  • dişilerde uzayan fertilite ve bebeklik dönemi
  • azalan cinsel dimorfizm (aynı türün iki cinsiyeti arasındaki cinsel organlar dışındaki farklılıklar)
  1. Konudan sapma pahasına bazı yan bilgiler vermek ilginç olabilir:
    1. Bipedalizmin yol açtığı gelişmelerden biri, ayakta durmanın getirdiği leğen kemiği daralması nedeniyle insansılarda doğumun güçleşmesidir. Bunu insansıların gitgide artan beyin hacmiyle birleştirirsek, doğumun aslında mecburen diğer memeli türlerine göre hamileliğin çok daha erken döneminde olduğunu söyleyebiliriz. İşte bu prematüre doğum nedeniyle insan yavrusu çoğu memeliye göre doğumdan sonra çok daha az gelişmiş ve bakıma muhtaçtır. Geç yürür, geç konuşur, vb.
    2. Modern insanın beyin hacmi ortalama 1.330 cm3’tür ve örneğin en yakın yaşayan akrabamız olan şempanzenin üç katıdır. Bu büyüme artan et tüketimi, daha doğrusu pişmiş et tüketimi ile bağlantılı kabul edilir. Artan hacimle birlikte beynin temporal lob (dil/konuşma becerisi) ve prefrontal korteksi (karmaşık karar verme süreci ve sosyal davranışları düzenleyen kısım) diğer tüm canlılara göre ileri derecede gelişmiştir.
  2. Hominini grubu genellikle şöyle sınıflandırılır (evrimleşme sırasına göre):
    1. Ön insan: Australopithecine’ler. 5.5 mn yıl önce evrimleştiler ve 1.7 mn yıl önce yok oldular. İki ayak üzerinde durabilen ilk hominini türüdür. 110-150 cm arası boya ve modern insanın üçte biri oranında beyne sahiptir. 1974’te Etiyopya’da bulunan ünlü “Lucy” iskeleti bu türün iyi bir örneğidir. Kendisine ortak/ilk annemiz denir.
    2. İlk insanlar: 9 mn yıl önce evrimleşen ve modern insanın ilk uzak atası denen homo habilis, yani yetenekli insan ve benzer zamanda evrimleşen homo rudolfensis. Bu iki tür modern insanın yaklaşık yarısı kadar beyin hacmine sahiptir ve fosillerinin yanında taş aletler bulunmuştur. Homo erectus’un atası kabul edilirler.
    3. Erken insanlar: Homo sapiens hariç tüm yok olmuş insan türleri bu gruba girer. Bunlar içinde en önemlilerinden biri modern anlamda dik olarak ayakta durup, yürüyebilen ve sosyal gruplar halinde yaşayan homo erectus’tur. Yaklaşık 2 mn yıl önce evrimleşmiş ve genel anlamda 400k yıl önce yok olmuştur. Dünyanın izole bölgelerde 50k yıl önceye dek var olduğu düşünülmektedir. Homo erectus, ateşi kullanan ve mağaralarda barınan ilk insan türüdür.
  3. Yaklaşık 1.5-2 milyon yıl önce Afrika’dan ilk göçler (homo habilis ile) başladı. Önce Asya, daha sonra Avrupa’ya. Göçlerin temel nedeni iklim değişiklikleriydi.
  4. Erken insanlar arasında homo erectus’tan sonra ortaya çıkan ve homo sapiens’e giden yolda en önemli türlerden bazıları;
    1. Homo heidelbergensis (700k ile 200k yıl önce arasında Afrika, Avrupa ve Batı Asya’da yaşadı). Bu tür daha sonra evrimleşmeye devam ederek tahminen 150k-200k yıl önce Avrupa’da homo neanderthalensis’e dönüştü.
    2. Homo neanderthalensis, nam-ı diğer Neandertal İnsanı (250k ile 30k yıl önce arasında Avrupa ve Batı Asya’da yaşadı). Başlı başına ayrı bir yazının konusu olmalı.
    3. Denisova insanı. Tahminen 40k yıl önce yaşadı. Muhtemelen homo erectus’tan evrimleşerek Sibirya ve Altay dağları civarında oluştular.
    4. Homo florosiensis, yani cüce insan, hobbit (95k ile 12k yıl önce arasında yaşadı). Ateş kullanabildikleri ve çok küçük oldukları biliniyor. Endonezya civarında yaşamışlardır.
    5. Homo sapiens. 200k yıl önce modern insan evrimi başladı ve 50k yıl önce bugünün insanı denebilecek homo sapiens sapiens oluştu.
  5. Avrupa/Ön Asya’da heidelberg’ten neandertal’e evrim olurken, Afrika’da homo sapiens’e evrim devam ediyordu ve yaklaşık 200k yıl önce homo sapiens Afrika’da görülmeye başladı. Yaklaşık 60k yıl önce Afrika’dan çıkıp, yine Avrupa ve Asya’ya yöneldi. Bu yayılmanın diğer arkaik insan türlerinin yok olması üzerinde dramatik etkileri oldu.
  6. Modern insan ve neandertal en azından 60-70k yıl eşzamanlı ve hatta birlikte yaşadı. Avrupa’da sapiens ve neandertal, Asya’da sapiens ve denisovan arasında birleşmeler yaşandı. 30-35k yıl önce neandertal yok oldu. Bunun pek çok nedeni olabilir. Sapiens’in yarattığı bir soykırım, iklim ve çevre değişikliklerine uyumsuzluk, vb. Bugün Avrupalı insanın DNA’sının ortalama %4-5’i neandertal’lerden geliyor. Benzer şekilde, Güney Asya bölgesindeki insanların da %1-%6 oranında denisovan geni taşıdıkları biliniyor.
  7. Avrupa ve Asya’dan daha sonra göç alan Amerika, Avustralya gibi bölgelere (hepsi Asya’dan; Amerika’ya Bering Boğazı, Avustralya’ya Endonezya üzerinden) sapiens daha geç ulaştı ve ayrıca doğal anlamda kapalı bölgelerde evrim süreci daha geç oluştu.
  8. Unutulmaması gereken nokta, bu evrim sürecinin lineer olmadığı. Yani önce erectus vardı, o heidelberg’e evrildi, ondan neandertal türedi vb. şeklinde olmadı bu olaylar. Örneğin Java’da 1.5 mn yıllık erectus fosili bulundu. Yani Afrika’dan ilk çıkan habilis grubundan bir kısmı Java’ya kadar ulaştı ve orada erectus’a evrildi. O sırada Afrika’da da benzer evrim oluyordu. Diğer yandan Avrupa’ya giden grup aşamalı olarak neandertal’e evrildi. Dünyanın çeşitli yerlerinde belli zaman aralıklarında eşzamanlı olarak erectus, neandertal, heidelberg, sapiens yaşadılar.
  9. İnsan beyni bugünkü seviyesine (hacim/boy) 150k yıl önce ulaştı ve o zamandan beri kayda değer bir değişim olmadı.
  10. Modern insan DNA’sı şempanze ile %98.4 oranında aynıdır. Bu yakınlık düzeyi örneğin fare ile sıçanın DNA yakınlığından 10 kat fazladır. Öte yandan, sapiens ve neandertal birbirlerine insan ve şempanzeye kıyasla 10 kat daha yakındırlar.

Konuyu bir de grafikle anlatmak gerekirse, buyrun.

image003

 

Reklamlar